JAKI JEST TERMIN NA ZGŁOSZENIE DO CRBR?

Przepis art. 52 tarczy antykryzysowej zmienił art. 195 ustawy z dnia 1 marca 2018 roku o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2019 r., poz. 1115, z późn.zm., dalej: Ustawa) w ten sposób, że przesunął termin na dokonywanie zgłoszeń do CRBR z 6 na 9 miesięcy od dnia wejścia w życie rozdziału 6 Ustawy, czyli od dnia 13 października 2019 roku. Termin ten upłynie w dniu 13 lipca 2020 roku. Dotyczy on spółek wpisanych do KRS przed dniem 13 października 2019 roku.

UWAGA: W przypadku spółek wpisanych do KRS pod dniu 13 października 2019 roku zgłoszenia do CRBR należy dokonać w terminie 7 dni od dnia wpisu do KRS.

KOGO DOTYCZY ZGŁOSZENIE DO CRBR?

Zgodnie z art. 58 Ustawy do zgłoszenia do CRBR zobowiązane są:

1. spółki jawne;
2. spółki komandytowe;
3. spółki komandytowo-akcyjne;
4. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością;
5. proste spółki akcyjne (które pojawią się w marcu 2021 roku);
6. spółki akcyjne, z wyjątkiem spółek publicznych.

UWAGA: Spółki postawione w stan likwidacji lub upadłości także są zobowiązane dokonać zgłoszenia, chyba że przed upływem terminu na dokonywanie zgłoszeń do CRBR zostaną wykreślone z KRS.

KIM JEST BENEFICJENT RZECZYWISTY?

W art. 2 ust. 2 pkt 1 Ustawy zawarto definicję beneficjenta rzeczywistego, zgodnie z którą beneficjentem rzeczywistym jest osoba lub osoby fizyczne, które dzięki posiadanym uprawnieniom umożliwiającym wywieranie decydującego wpływu na czynności lub działania podejmowane przez spółkę, sprawują bezpośrednio lub pośrednio nad nią kontrolę.

Zgodnie z przepisami, w stosunku do spółek zobowiązanych do zgłoszenia do CRBR, powyższa definicja obejmuje w szczególności osoby, które posiadają:

– jako udziałowcy albo akcjonariusze więcej niż 25% ogólnej liczby udziałów lub akcji danej spółki;

– więcej niż 25% ogólnej liczby głosów w organie stanowiącym danej spółki, także jako zastawnicy albo użytkownicy, lub na podstawie porozumień z innymi uprawnionymi do głosu;

– jako osoby sprawujące kontrolę nad osobą prawną lub osobami prawnymi, którym łącznie przysługuje prawo własności więcej niż 25 % ogólnej liczby udziałów lub akcji danej spółki, lub łącznie dysponują więcej niż 25% ogólnej liczby głosów w organie danej spółki, także jako zastawnicy albo użytkownicy, lub na podstawie porozumień z innymi uprawnionymi do głosu;

– osobę fizyczną sprawującą kontrolę nad daną spółką poprzez posiadanie w stosunku do niej określonych uprawnień wynikających z ustawy o rachunkowości;

– osobę fizyczną zajmującą wyższe stanowisko kierownicze w przypadku udokumentowanego braku możliwości ustalenia lub wątpliwości co do tożsamości osób fizycznych określonych w powyższych przypadkach oraz w przypadku niestwierdzenia podejrzeń prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.

UWAGA: Jak wynika z powyższego, definicja beneficjenta rzeczywistego jest bardzo szeroka, a część użytych w niej pojęć ma charakter nieostry. W praktyce ustalenie beneficjentów rzeczywistych danej spółki może więc wymagać szeroko zakrojonej analizy wielu dokumentów, a także struktury grupy, do której spółka należy.

JAKIE INFORMACJE PODLEGAJĄ ZGŁOSZENIU DO CRBR?

Art. 59 Ustawy wymienia dwie kategorie danych, które muszą zostać zgłoszone do CRBR:

1. dane dotyczące spółki, w tym: nazwę, formę organizacyjną, siedzibę, numer w KRS, NIP;
2. dane dotyczące beneficjenta rzeczywistego i członka organ lub wspólnika uprawnionego do reprezentowania spółki: imię i nazwisko, obywatelstwo, państwo zamieszkania, numer PESEL albo datę urodzenia, informację o wielkości i charakterze udziału lub uprawnieniach przysługujących beneficjentowi rzeczywistemu.

UWAGA: Jak wynika z powyższego, nawet jeżeli dana osoba nie jest beneficjentem rzeczywistym spółki w rozumieniu powyższej definicji, ale jest członkiem organu lub wspólnikiem uprawnionym do jej reprezentowania, to podlega zgłoszeniu do CRBR.

JAK DOKONAĆ ZGŁOSZENIA DO CRBR?

Zgłoszenia do CRBR może dokonać wyłącznie osoba uprawniona do reprezentacji spółki. W przypadku reprezentacji łącznej, każda z osób uprawnionych musi podpisać wygenerowane zgłoszenie. Zgłoszenie musi być opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub podpisem potwierdzonym przez ePUAP.

Zgłoszenia do CRBR składane są wyłącznie drogą elektroniczną za pośrednictwem platformy dostępnej pod adresem: https://www.podatki.gov.pl/crbr/. Zgłoszenia są nieodpłatne.

UWAGA: W przypadku zmiany informacji, które podlegają zgłoszeniu, aktualizacji w CRBR należy dokonać w terminie 7 dni roboczych od dnia zmiany. Przy ustalaniu dnia zaistnienia zmiany podlegającej wpisowi do KRS należy zwrócić uwagę, czy wpis do KRS w tym zakresie ma charakter konstytutywny czy deklaratoryjny.

PODSUMOWANIE

Wiele spółek nie posiada oczywistej struktury własnościowej czy organizacyjnej, zwłaszcza, jeśli zaangażowane są w nią podmioty zagraniczne. Właściwa interpretacja przepisów i odpowiednia analiza dokumentów, zwłaszcza zagranicznych, w celu określenie na ich podstawie beneficjentów rzeczywistych danej spółki, bywają więc dość skomplikowane.  Ustaleń w tym zakresie spółka musi dokonać samodzielnie, co oznacza również ponoszenie konsekwencji ewentualnych błędów na tym polu, zwłaszcza w kontekście składania oświadczeń zawartych w zgłoszeniu do CRBR pod rygorem odpowiedzialności karnej. Aby zminimalizować ryzyko przy zgłoszeniu do CRBR warto poważnie rozważyć skorzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej. 

OBOWIĄZEK KWARANTANNY

Zgodnie z przepisami, w celu zapobiegania szerzeniu się zakażeń i chorób zakaźnych, osoby zdrowe, które pozostawały w styczności z osobami chorymi na choroby zakaźne podlegają m.in. obowiązkowej kwarantannie, jeżeli tak postanowią organy inspekcji sanitarnej (art.34 ust.2 Ustawy Zakaźnej).

W czasie stanu epidemii, który obowiązuje od dnia 20 marca 2020 roku do odwołania (§1 Rozporządzenia o Epidemii), z powyższym równoważny jest obowiązek odbycia kwarantanny trwającej 14 dni przez osobę przekraczającą granicę państwa w celu udania się do swojego miejsca zamieszkania lub pobytu na terytorium Polski. W tym wypadku decyzji organu inspekcji sanitarnej nie wydaje się (§3 ust.1 w zw. z §2 ust.2 pkt 2 Rozporządzenia o Epidemii).

Wyjątkowo, w przypadku podejrzenia lub rozpoznania zachorowania na chorobę szczególnie niebezpieczną i wysoce zakaźną lekarz przyjmujący do szpitala, miejsca izolacji lub odbywania kwarantanny, kierując się własną oceną stopnia zagrożenia dla zdrowia publicznego, poddaje osobę podejrzaną o zachorowanie, chorą na chorobę szczególnie niebezpieczną i wysoce zakaźną lub osobę narażoną na zakażenie m.in. kwarantannie, również w przypadku, gdy brak jest decyzji państwowego inspektora sanitarnego, a osoba podejrzana o zachorowanie, chora lub narażona na zakażenie nie wyraża zgody na kwarantannę (art.35 ust.1 Ustawy Zakaźnej). W takiej sytuacji lekarz przyjmujący jest obowiązany m.in. dokonać odpowiedniego wpisu w dokumentacji medycznej (art.35 ust.4 Ustawy Zakaźnej).

OBOWIĄZKI PRACOWNIKA

W aktualnie obowiązujących przepisach wprost przewidziano, że o odbywaniu obowiązkowej kwarantanny po przekroczeniu polskiej granicy państwowej pracownik informuje pracodawcę drogą elektroniczną lub telefonicznie (§3 ust.2 Rozporządzenia o Epidemii), a później przekazuje pracodawcy lub Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych pisemne oświadczenie potwierdzające odbycie powyższej kwarantanny. Powyższe oświadczenie składa się w terminie 3 dni roboczych od dnia zakończenia kwarantanny, przy czym dopuszczalna jest droga elektroniczna (§3 ust.3 Rozporządzenia o Epidemii). Powinno ono zawierać imię, nazwisko, numer PESEL, serię i numer paszportu (jeżeli był okazywany Straży Granicznej w ramach kontroli podczas przekraczania granicy), datę rozpoczęcia odbywania obowiązkowej kwarantanny oraz podpis (§3 ust.5 Rozporządzenia o Epidemii).

PRAWA I OBOWIĄZKI PRACODAWCY

Jeśli oświadczenie potwierdzające odbycie obowiązkowej kwarantanny po przekroczeniu polskiej granicy państwowej pracownik przekazał pracodawcy, pracodawca zobowiązany jest przekazać je do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w terminie 7 dni. Oświadczenie to stanowi jednocześnie dowód usprawiedliwiający nieobecność pracownika w pracy w okresie odbywania obowiązkowej kwarantanny (§3 ust.4 Rozporządzenia o Epidemii).

Dodatkowo, pracodawca może wystąpić do Państwowej Inspekcji Sanitarnej w celu weryfikacji danych zawartych w powyższym oświadczeniu pracownika. W tym wypadku konieczne jest jednak uzasadnienie. Powyższe uprawnienie do wystąpienia o weryfikację danych przysługuje również Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (§3 ust.6 Rozporządzenia o Epidemii).

Należy mieć na uwadze, że niniejszy artykuł dotyczy sytuacji nadzwyczajnej, co do której na bieżąco podejmowane są nowe kroki prawne. W przypadku zmiany brzmienia lub interpretacji przepisów wnioski zawarte w niniejszym artykule mogą więc ulec zmianie.

Koronawirus wpływa na sytuację prawną i prowadzenie działalności gospodarczej w wielu wymiarach. Jeśli działasz w branży budowlanej, zajrzyj do naszych artykułów na ten temat na www.mbwbudowlane.pl.

¹ ustawa z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2019 r., poz.1239 z późn.zm.) („Ustawa Zakaźna”);

² rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 roku w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r., poz. 491, z późn. zm.)”Rozporządzenie o Epidemii”)

OBOWIĄZEK KWARANTANNY

Zgodnie z przepisami, państwowy inspektor sanitarny w drodze decyzji może nałożyć na osobę zakażoną lub chorą na chorobę zakaźną albo osobę podejrzaną o zakażenie lub chorobę zakaźną, lub osobę, która miała styczność ze źródłem biologicznego czynnika chorobotwórczego, m.in. obowiązek poddania się badaniom sanitarno-epidemiologicznym, nadzorowi epidemiologicznemu, kwarantannie, izolacji lub hospitalizacji, a w stosunku do osób zakażonych, chorych na chorobę zakaźną lub nosicieli – także obowiązek zaniechania wykonywania prac, przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby ⁶. Decyzji tej nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności ⁷.

Ponadto, w celu zapobiegania szerzeniu się zakażeń i chorób zakaźnych, osoby chore na chorobę zakaźną albo osoby podejrzane o zachorowanie na chorobę zakaźną mogą podlegać obowiązkowej hospitalizacji⁸ , a osoby zdrowe, które pozostawały w styczności z osobami chorymi na choroby zakaźne podlegają obowiązkowej kwarantannie lub nadzorowi epidemiologicznemu, jeżeli tak postanowią organy inspekcji sanitarnej⁹ . W przepisach wykonawczych wprost przewidziano, że osoby chore i podejrzane o zachorowanie na zakażenie koronawirusem podlegają obowiązkowej hospitalizacji¹⁰ , a ponadto, że choroba wywołana koronawirusem należy do chorób powodujących powstanie obowiązku kwarantanny lub nadzoru epidemiologicznego przez okres 14 dni, licząc od ostatniego dnia styczności z osobami chorymi na tę chorobę¹¹.

W czasie stanu zagrożenia epidemicznego, który obowiązuje od dnia 15 marca 2020 roku do odwołania ¹², z powyższym równoważny jest obowiązek odbycia kwarantanny trwającej 14 dni przez osobę przekraczającą granicę państwa w celu udania się do swojego miejsca zamieszkania lub pobytu na terytorium Polski. W tym wypadku decyzji organu inspekcji sanitarnej nie wydaje się.¹³

Wyjątkowo, w przypadku podejrzenia lub rozpoznania zachorowania na chorobę szczególnie niebezpieczną i wysoce zakaźną lekarz przyjmujący do szpitala, miejsca izolacji lub odbywania kwarantanny, kierując się własną oceną stopnia zagrożenia dla zdrowia publicznego, poddaje osobę podejrzaną o zachorowanie, chorą na chorobę szczególnie niebezpieczną i wysoce zakaźną lub osobę narażoną na zakażenie hospitalizacji, izolacji lub kwarantannie oraz badaniom, również w przypadku gdy brak jest decyzji państwowego inspektora sanitarnego, a osoba podejrzana o zachorowanie, chora lub narażona na zakażenie nie wyraża zgody na hospitalizację, izolację, kwarantannę lub wykonanie badania ¹⁴. O przyjęciu powyższej osoby lekarz przyjmujący jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić państwowego powiatowego inspektora sanitarnego właściwego dla szpitala, miejsca izolacji lub odbywania kwarantanny ¹⁵, a także powiadomić osobę przyjętą i jej osoby najbliższe o przesłankach uzasadniających podjęte działania oraz dokonać odpowiedniego wpisu w dokumentacji medycznej ¹⁶.

KWARANTANNA A PRACA I WYNAGRODZENIE

Jeżeli w wyniku decyzji inspektora sanitarnego lub lekarza przyjmującego obowiązek hospitalizacji, nadzoru epidemiologicznego, kwarantanny lub izolacji zostanie nałożony na pracownika, to zajdzie przypadek niemożności wykonywania pracy w wyniku decyzji wydanej przez właściwy organ albo uprawniony podmiot na podstawie przepisów o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, który traktowany jest na równi z niezdolnością do pracy z powodu choroby ¹⁷. Zgodnie z ogólną regulacją za czas niezdolności pracownika do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, trwającej łącznie do 33 dni w ciągu roku kalendarzowego, a w przypadku pracownika, który ukończył 50 rok życia, trwającej łącznie do 14 dni w ciągu roku kalendarzowego, pracownik zachowuje prawo do 80% wynagrodzenia, chyba że obowiązujące u danego pracodawcy przepisy prawa pracy przewidują wyższe wynagrodzenie z tego tytułu ¹⁸.

Powyższe powinno dotyczyć również obowiązkowej kwarantanny po przekroczeniu polskiej granicy państwowej, ponieważ w przepisach uznano ją za równoważną z obowiązkową kwarantanną, o której postanowiły organy inspekcji sanitarnej. W praktyce w takim przypadku może się jednak pojawić problem z udokumentowaniem odbywania kwarantanny. Decyzja organu inspekcji sanitarnej nie jest wówczas wydawana, a osoba podlegająca powyższej kwarantannie nie jest na nią kierowana przez lekarza przyjmującego, lecz podlega jej automatycznie, na podstawie samego przepisu.

Należy pamiętać, że zgodnie z ogólną regulacją ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia ¹⁹. Co do zasady, w okresie niezdolności do pracy, również w związku z koronawirusem, pracownik nie może więc wykonywać pracy.

Jednakże, jeżeli na pracownika nie został oficjalnie nałożony obowiązek hospitalizacji, nadzoru epidemiologicznego, kwarantanny lub izolacji i w związku z tym nie została wydana decyzja przez inspektora sanitarnego lub lekarza przyjmującego ani nie powstał obowiązek kwarantanny po przekroczeniu polskiej granicy, która jest równoważna z obowiązkową kwarantanną, o której postanowiły organy inspekcji sanitarnej, to zasadniczo brak jest podstaw, aby pracownik powstrzymywał się od wykonywania pracy. W takiej sytuacji, jeśli pracownik nie wykonuje pracy, to nie przysługuje mu prawo do wynagrodzenia. Odrębną kwestią jest możliwość polecenia pracownikowi przez pracodawcę tzw. pracy zdalnej.

Szczególna regulacja dotyczy ubezpieczonego będącego pracownikiem odsuniętym od pracy w wyniku decyzji wydanej przez właściwy organ albo uprawniony podmiot na podstawie przepisów o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, czyli m.in. w wyniku decyzji państwowego inspektora sanitarnego lub lekarza przyjmującego nakładającej obowiązek hospitalizacji, nadzoru epidemiologicznego, kwarantanny lub izolacji, ale wyłącznie z powodu podejrzenia o nosicielstwo zarazków choroby zakaźnej. Takiej osobie nie przysługuje zasiłek chorobowy, jeżeli nie podjęła ona proponowanej przez pracodawcę innej pracy niezabronionej takiej osobie, odpowiadającej jej kwalifikacjom zawodowym lub którą może wykonywać po uprzednim przeszkoleniu ²⁰. Zatem w przypadku podejrzenia o nosicielstwo zarazków choroby zakaźnej pracownik może, a nawet powinien, wykonywać pracę, którą zaproponuje mu pracodawca, o ile spełnia ona określone warunki.

Należy mieć na uwadze, że niniejszy artykuł dotyczy sytuacji nadzwyczajnej, co do której na bieżąco podejmowane są nowe kroki prawne. W przypadku zmiany brzmienia lub interpretacji przepisów wnioski zawarte w niniejszym artykule mogą więc ulec zmianie.

Koronawirus wpływa na sytuację prawną i prowadzenie działalności gospodarczej w wielu wymiarach. Jeśli działasz w branży budowlanej, zajrzyj do naszych artykułów na ten temat na www.mbwbudowlane.pl.

¹ ustawa z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz.374 z późn.zm.) („Specustawa”);

² ustawa z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2019 r., poz.1239 z późn.zm.) („Ustawa Zakaźna”);

³ rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 roku w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz.U. z 2020 r., poz. 433, z późn.zm.)”Rozporządzenie Epidemiczne”)

⁴ ustawa z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2019 r., poz.645 z późn.zm.) („Ustawa Zasiłkowa”);

⁵ ustawa z dnia 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy (Dz.U. z 2019 r., poz.1040 z późn.zm.) („KP”);

⁶ art.33 ust.1 w zw. z art.5 ust.1 pkt 1 lit. e, f, h, i oraz art.5 ust.1 pkt 2 Ustawy Zakaźnej;

⁷ art.33 ust.3 Ustawy Zakaźnej;

⁸ art.34 ust.1 Ustawy Zakaźnej;

⁹ art.34 ust.2 Ustawy Zakaźnej;

¹⁰ §2 pkt 2 lit. o tiret drugie Rozporządzenia 1;

¹¹ §1 ust.1 pkt 4 oraz ust.2 pkt 4 Rozporządzenia 2;

¹² §1 Rozporządzenia Epidemicznego;

¹³ §2 ust.4 w zw. z §2 ust.2 pkt 2 Rozporządzenia Epidemicznego;

¹⁴ art.35 ust.1 Ustawy Zakaźnej;

¹⁵ art.35 ust.2 Ustawy Zakaźnej;

¹⁶ art.35 ust.4 Ustawy Zakaźnej;

¹⁷ art.6 ust.2 pkt 1 Ustawy Zasiłkowej;

¹⁸ art.92 §1 pkt 1 KP;

¹⁹ art.17 ust.1 Ustawy Zasiłkowej;

²⁰ art.14 Ustawy Zasiłkowej.

PRACA ZDALNA

Przede wszystkim, w celu przeciwdziałania koronawirusowi pracodawca może polecić pracownikowi wykonywanie, przez czas oznaczony, pracy określonej w umowie o pracę, poza miejscem jej stałego wykonywania, czyli tzw. pracy zdalnej.⁵

Przez przeciwdziałanie koronawirusowi rozumie się wszelkie czynności związane ze zwalczaniem zakażenia, zapobieganiem rozprzestrzenianiu się, profilaktykę oraz zwalczaniem skutków koronawirusa.⁶ Powyższa definicja jest bardzo szeroka i obejmuje czynności podejmowane zarówno przed, jak i po stwierdzeniu zakażenia.

Zgodnie z regulacją specustawy praca zdalna dotyczy tego samego rodzaju pracy, który został określony w umowie o pracę. Zmienia się jedynie miejsce jej wykonywania, które może być miejscem innym niż stałe miejsce wykonywania pracy, czyli innym niż miejsce określone w umowie o pracę. Najczęściej będzie to miejsce zamieszkania pracownika, chociaż specustawa nie wymaga konkretnego określenia w tym zakresie. Praca zdalna może dotyczyć tylko oznaczonego czasu, który powinien zostać określony przez pracodawcę, przy czym specustawa nie wskazuje tu minimalnego ani maksymalnego dopuszczalnego okresu.

Co ważne, specustawa nie przewiduje możliwości podjęcia przez pracownika samodzielnej decyzji o wykonywaniu pracy zdalnej, natomiast daje możliwość samodzielnego podjęcia takiej decyzji przez pracodawcę. W tym zakresie wymagane jest bowiem polecenie pracodawcy.

Zgodnie z ogólną regulacją wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną, a za czas niewykonywania pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia tylko wówczas, gdy przepisy prawa pracy tak stanowią⁷. Jeżeli więc pracodawca poleci pracownikowi pracę zdalną zgodnie z regulacją specustawy, a pracownik będzie tę pracę na rzecz pracodawcy faktycznie świadczył, to nie ulegają zmianie żadne zasady dotyczące wynagrodzenia i pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za pracę wykonaną zdalnie.

Odrębną kwestią jest określenie zasad wykonywania przez pracownika pracy w trybie pracy zdalnej, w tym uzgodnienia w zakresie m.in. porozumiewania się pracodawcy z pracownikiem, w tym sposobu potwierdzania obecności pracownika na stanowisku pracy, oraz sposobu i formy kontroli wykonywania pracy przez pracownika, a także ewentualnego wykorzystywania przez pracownika sprzętu niezbędnego do wykonywania pracy stanowiącego jego własność. Do rozważenia pozostaje w tym zakresie wprowadzenie przez pracodawców szczególnych aktów wewnętrznych.

ZASIŁEK CHOROBOWY I OPIEKUŃCZY

Zasiłek chorobowy na zasadach ogólnych przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.⁸ Na równi z niezdolnością do pracy z powodu choroby traktuje się niemożność wykonywania pracy w wyniku decyzji wydanej przez właściwy organ albo uprawniony podmiot na podstawie przepisów o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w szczególności w wyniku decyzji państwowego inspektora sanitarnego⁹ lub zwolnienia lekarskiego wystawionego przez lekarza przyjmującego¹⁰.

Zasiłek opiekuńczy na zasadach ogólnych przysługuje ubezpieczonemu zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności sprawowania osobistej opieki nad m.in. (1) dzieckiem w wieku do ukończenia 8 lat w przypadku nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, do których dziecko uczęszcza¹¹, (2) chorym dzieckiem w wieku do ukończenia 14 lat¹² lub (3) innym chorym członkiem rodziny, tj. małżonkiem, rodzicami, rodzicami dziecka, ojczymem, macochą, teściami, dziadkami, wnukami, rodzeństwem oraz dziećmi w wieku powyżej 14 lat, jeżeli w okresie sprawowania opieki pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z ubezpieczonym¹³. Powyższy zasiłek przysługuje przez okres zwolnienia od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawozdania opieki, jednak nie dłużej niż przez okres określony w przepisach¹⁴. Podstawą do wypłaty powyższego zasiłku jest odpowiednie zwolnienie lekarskie.

Ponadto, specustawa wprowadza dodatkowy zasiłek opiekuńczy za okres nie dłuższy niż 14 dni dla ubezpieczonego zwolnionego od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem, o którym mowa w ogólnych przepisach o zasiłku opiekuńczym¹⁵, w przypadku zamknięcia żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły do których uczęszcza dziecko, z powodu koronawirusa¹⁶. Dodatkowego zasiłku opiekuńczego nie wlicza się do maksymalnych okresów zasiłku opiekuńczego wynikających z ogólnych przepisów¹⁷, a zasiłek opiekuńczy na zasadach ogólnych nie przysługuje za okres pobierania dodatkowego zasiłku opiekuńczego¹⁸.

Niezależnie od powyższego, szczególna sytuacja ma miejsce, gdy w związku z koronawirusem pracownik zostanie poddany kwarantannie. Wpływ poddania pracownika kwarantannie na jego prawa i obowiązki zostanie omówiony w drugiej części artykułu, która już niebawem zostanie opublikowana na naszym blogu.

Koronawirus wpływa na sytuację prawną i prowadzenie działalności gospodarczej w wielu wymiarach. Jeśli działasz w branży budowlanej, zajrzyj do naszych artykułów na ten temat na www.mbwbudowlane.pl.

¹ ustawa z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz.374 z późn.zm.) („Specustawa”);

² ustawa z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2019 r., poz.1239 z późn.zm.) („Ustawa Zakaźna”);

³ ustawa z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2019 r., poz.645 z późn.zm.) („Ustawa Zasiłkowa”);

⁴ ustawa z dnia 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy (Dz.U. z 2019 r., poz.1040 z późn.zm.) („KP”);

⁵ art.3 Specustawy;

⁶ art.2 ust.2 Specustawy;

⁷ art.80 KP;

⁸ art.6 ust.1 Ustawy Zasiłkowej;

⁹ na podstawie art.33 ust.1 w zw. z art.5 ust.1 Ustawy Zakaźnej;

¹⁰ na podstawie art.35 ust.1 Ustawy Zakaźnej;

¹¹ art.32 ust.1 pkt 1 lit. a Ustawy Zasiłkowej;

¹² art.32 ust.1 pkt 2 Ustawy Zasiłkowej;

¹³ art.32 ust.1 pkt 3 w zw. z ust.2 Ustawy Zasiłkowej;

¹⁴ art.33 ust.1-2 Ustawy Zasiłkowej;

¹⁵ art.32 ust.1 pkt 1 Ustawy Zasiłkowej;

¹⁶ art.4 ust.1 Specustawy;

¹⁷ art.33 ust.1-2 Ustawy Zasiłkowej;

¹⁸ art.4 ust.2 Specustawy.

Tytuł prawny

Co do zasady, zbywca nieruchomości powinien być wpisany w dziale II księgi wieczystej jako właściciel, współwłaściciel albo użytkownik wieczysty. W zależności od tego jakim dysponuje on prawem do nieruchomości, takie prawo może zostać przez niego zbyte (prawo własności, udział we współwłasności albo prawo użytkowania wieczystego). Warto sprawdzić podstawę nabycia danego prawa przez zbywcę, aby mieć pewność, że było ono skuteczne. W przypadku zbywcy ujawnionego w księdze wieczystej ryzyko jest jednak niewielkie, ponieważ nabywcę chroni tzw. rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych¹. Przy nabyciu prawa użytkowania wieczystego należy zweryfikować także dokument stanowiący podstawę powstania tego prawa (decyzja albo umowa), w szczególności ewentualne zawarte tam obowiązki nałożone na użytkownika wieczystego. Ponadto jeżeli nieruchomość jest wspólną własnością małżonków, jej zbycie wymaga zgody drugiego małżonka².

Obciążenia, prawa osób trzecich i umowy

Nieruchomość może być obciążona przysługującymi osobom trzecim prawami rzeczowymi (w szczególności hipoteką lub służebnością) albo obligacyjnymi (najczęściej prawem pierwokupu, najmu, dzierżawy lub uprawnieniami z umowy przedwstępnej). Obciążenia te widnieją w dziale III lub IV księgi wieczystej lub wynikają z zawartych umów. Szczególnie istotne są prawa wpisane w księdze wieczystej, ponieważ przysługują one uprawnionemu wobec każdoczesnego właściciela nieruchomości, a zatem po jej zbyciu będą przysługiwały także wobec nabywcy³. W przypadku praw wynikających z umów warto zweryfikować ich treść, która również może mieć wpływ na kształt planowanej transakcji. Dotyczy to zwłaszcza nieruchomości obciążonej prawem pierwokupu, która może być zbyta wyłącznie pod warunkiem, że uprawniony do pierwokupu swojego prawa nie wykona⁴. Dodatkowo przydatne będzie uzyskanie informacji o ewentualnych innych umowach dotyczących nieruchomości, takich jak umowy ubezpieczenia czy umowy dotyczące mediów (np. energii elektrycznej, wody, wywozu odpadów).

Położenie i przeznaczenie

Przed podjęciem decyzji o nabyciu nieruchomości należy sprawdzić jej przeznaczenie wynikające z określonego położenia, od którego zależy możliwość wykorzystania gruntu przez nabywcę, np. w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. W tym zakresie konieczna jest weryfikacja wypisu z ewidencji gruntów, a także miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (o ile został uchwalony dla obszaru, na którym znajduje się grunt). Szczególną uwagę należy zwrócić na ewentualne wzmianki o rolnym albo leśnym charakterze nieruchomości, wpisie do rejestru zabytków lub położeniu w specjalnej strefie ekonomicznej. Istotne znaczenie ma też posiadanie przez grunt dostępu do drogi publicznej. Ponadto ważne jest ustalenie, czy na nieruchomości prowadzona była działalność gospodarcza i czy jej zbycie może zostać uznane za zbycie przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części, która to transakcja podlega szczególnym regułom zarówno w zakresie prawa cywilnego, jak i podatkowego, w tym w zakresie odpowiedzialności nabywcy.

Zabudowania

Jeśli grunt jest zabudowany, ustalenia wymagają szczegóły dotyczące stanu prawnego zlokalizowanego na nim budynku. Informacje na ten temat można znaleźć w dziale I-O księgi wieczystej oraz w wypisie z ewidencji budynków. W szczególności budynek może stanowić samodzielną nieruchomość, a wówczas jest odrębnym od gruntu przedmiotem praw. Istotne jest także wyjaśnienie kwestii budowlanych, w tym zgodność inwestycji z pozwoleniem na budowę i pozwoleniem na użytkowanie, a także kompletność i prawidłowość dokumentacji technicznej potrzebnej do korzystania z budynku (m.in. dokumentacja budowy, dokumentacja powykonawcza, książka obiektu budowlanego). Przy nabywaniu nieruchomości gruntowej wraz z budynkiem do rozstrzygnięcia pozostaje też kwestia ewentualnego wyposażenia znajdującego się w budynku.

Opłaty

W praktyce duże znaczenie ma świadomość kosztów, jakie obciążać będą nabywcę w związku z gruntem. Należy więc uzyskać informacje o wysokości podatku od nieruchomości, a w przypadku nabycia prawa użytkowania wieczystego – także opłaty rocznej z tego tytułu. Celowe jest uzyskanie decyzji ustalających wysokość tych kosztów, a także potwierdzeń ich uiszczenia w zakresie należnym za bieżący rok. Do wyjaśnienia pozostają również ewentualne inne koszty związane z gruntem (np. opłaty adiacenckie z tytułu wzrostu wartości nieruchomości).

Postępowania i roszczenia

Nieruchomość może być przedmiotem różnego rodzaju postępowań zarówno cywilnych (procesowych, nieprocesowych, zabezpieczających, egzekucyjnych), jak i administracyjnych (w tym podatkowych, a także m.in. podziałowych, scaleniowych, rozgraniczeniowych, wywłaszczeniowych, reprywatyzacyjnych, dotyczących ochrony środowiska). W stosunku do nieruchomości mogą być również zgłaszane roszczenia przedsądowe, które dopiero niosą za sobą ryzyko ewentualnych sporów. Warto zawczasu zasięgnąć informacji o toczących się albo spodziewanych postępowaniach, ponieważ ich wynik może mieć wpływ na sytuację prawną nabywcy.

Szczególne przypadki

Szczególne regulacje dotyczą nabywania nieruchomości rolnych i leśnych. Obejmują one m.in. ograniczenia w sprzedaży nieruchomości z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa⁵, prawo pierwokupu nieruchomości rolnych przez dzierżawcę lub Agencję Rynku Rolnego⁶, prawo pierwokupu nieruchomości leśnych przez Lasy Państwowe⁷. Analiza tych zagadnień wykracza jednak poza zakres niniejszego opracowania.

Podstawowe dokumenty

W celu analizy wyżej opisanych elementów stanu prawnego nieruchomości konieczne jest uzyskanie i zapoznanie się przede wszystkim z takimi dokumentami jak: księga wieczysta, wypis z rejestru gruntów i wyrys z mapy ewidencyjnej, wypis z ewidencji budynków (w przypadku nieruchomości zabudowanej), wypis i wyrys z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (jeśli został uchwalony) oraz decyzje dotyczące wysokości podatku od nieruchomości (a ewentualnie także opłaty za użytkowanie wieczyste). Zakres innych dokumentów do uzyskania uzależniony jest od okoliczności konkretnego przypadku.

Jak wynika z powyższego, przed nabyciem nieruchomości gruntowej należy sprawdzić wiele istotnych elementów. Podstawowe informacje można szybko zweryfikować na podstawie dostępnych dokumentów, jednak szczegóły wymagają fachowej wiedzy w zakresie pozyskiwania i interpretowania danych dotyczących stanu prawnego nieruchomości. Dla uniknięcia niepotrzebnego ryzyka przy planowaniu nabycia nieruchomości gruntowej warto więc rozważyć skorzystanie z pomocy prawnika.

Przepisy ogólne i szczególne

Ogólną regulację dotyczącą umarzania, odraczania spłaty lub rozkładania na raty należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawny, w tym przesłanki stosowania ww. instytucji, właściwe organy i formę załatwienia sprawy, zawierają przepisy art. 55-59 ustawy o finansach publicznych.¹ W orzecznictwie nie budzi zaś wątpliwości, że opłata roczna z tytułu użytkowania wieczystego ma charakter cywilnoprawny.²

Jednakże stosowanie ww. regulacji UFP jest wyłączone, gdy umarzanie, odraczanie spłaty oraz rozkładanie na raty określają odrębne przepisy (art. 58 ust. 5 UFP). W stosunku do opłat z tytułu użytkowania wieczystego przepisy takie znajdują się w ustawie o gospodarce nieruchomościami³. Określają one: rozłożenie na raty pierwszej opłaty za oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste w drodze bezprzetargowej (art. 71 ust. 3 UGN), przesunięcie terminu zapłaty pierwszej opłaty rocznej (art. 71 ust. 4 zdanie trzecie UGN), bonifikatę od pierwszej opłaty i opłat rocznych związaną ze zmianą celu, na który nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste (art. 73 ust. 3 UGN), bonifikatę w przypadku wpisania gruntu do rejestru zabytków (art. 73 ust. 4 UGN), bonifikaty od opłat rocznych dla osób fizycznych o niskim dochodzie miesięcznym (art. 74 ust. 1 UGN) oraz rozkładanie na raty opłat zaległych w dniu wejścia w życie UGN (art. 219 UGN). Wśród ww. przepisów brak jednak jakiejkolwiek regulacji odnoszącej się do zaległych opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego gruntów należących do Skarbu Państwa. Powstaje więc problem dotyczący istnienia podstawy prawnej do umarzania, odraczania spłaty lub rozkładania na raty tych opłat. W tym zakresie wykształciły się dwie koncepcje.

Pierwsza koncepcja

Według pierwszego poglądu, ratio legis regulacji UFP jest stworzenie możliwości umarzania, odraczania spłaty lub rozkładania na raty wszelkich należności pieniężnych o charakterze cywilnoprawnym. W konsekwencji, w odniesieniu do tych opłat z tytułu użytkowania wieczystego, w stosunku do których ww. instytucji nie przewidziano w UGN, przyjmuje się stosowanie w pełni przepisów UFP. Organem właściwym do załatwienia sprawy jest starosta (w odniesieniu do należności nieprzekraczających kwoty 40.000,00 zł)⁴ albo wojewoda⁵. Takie stanowisko prezentuje część doktryny oraz niektóre regionalne izby obrachunkowe.⁶

Druga koncepcja

Druga koncepcja zakłada, że UGN zawiera wyczerpującą regulację dotyczącą umarzania, odraczania spłaty lub rozkładania na raty opłat z tytułu użytkowania wieczystego, a jej przepisy stanowią przepisy odrębne, o których mowa w art. 58 ust. 5 UFP i które wyłączają stosowanie regulacji UFP. Ponieważ jednak w UGN brak przepisów umożliwiających umarzanie, odraczanie spłaty lub rozkładanie na raty zaległych należności z tytułu użytkowania wieczystego gruntów należących do Skarbu Państwa, uważa się, że stosowanie ww. instytucji do tych opłat w ogóle nie jest możliwe. Stanowisko takie konsekwentnie prezentuje Ministerstwo Finansów.⁷

Planowana nowelizacja

Analizowany problem został dostrzeżony i istnieje szansa na jego wyeliminowanie w drodze nowelizacji UGN. Opracowano projekt ustawy zmieniającej, która zakłada uregulowanie wprost możliwości umarzania w całości albo w części, odraczania spłaty lub rozkładania na raty należności pieniężnych z tytułu gospodarowania nieruchomościami mających charakter cywilnoprawny i przypadających Skarbowi Państwa, na podstawie przepisów UFP. Organem do tego uprawnionym ma być wojewoda.⁸ Wyżej wymieniony projekt znajduje się jednak na bardzo wczesnym etapie prac legislacyjnych.

Do czasu wejścia w życie wskazanej nowelizacji trudno przewidzieć, jaki pogląd przyjmie organ działający w danej sprawie. Jednakże gdy sytuacja finansowa użytkownika wieczystego nie pozwala mu na terminowe i całkowite uregulowanie należnej opłaty, zasadnym wydaje się złożenie stosownego wniosku o umorzenie, odroczenie spłaty lub rozłożenie opłaty na raty i przynajmniej podjęcie próby wykazania istnienia podstawy prawnej do stosowania ww. instytucji. Ze względu na skomplikowaną argumentację w tym zakresie, przy sporządzeniu odpowiedniego pisma, celowa może okazać się pomoc profesjonalnego pełnomocnika.

¹ ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych (Dz.U. z 2016 r., poz.1870 z późn.zm.) – dalej jako „UFP”

² uchwała składu siedmiu sędziów SN z 8.12.2004, III CZP 47/04; wyrok SN z 25.11.2010, I CSK 692/09; wyrok SN z 30.09.2015, I CSK 760/14

³ ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2016 r., poz.2147 z późn.zm.) – dalej jako „UGN”

⁴ art. 58 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 59 ust. 4 UFP i art. 23 ust. 1 pkt 5 UGN

⁵ art. 58 ust. 4 w zw. z art. 129 i art. 149 ust. 1 UFP

⁶ R. Trykozko, Umarzanie zaległości z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości, Finanse Komunalne 2010, nr 4, s. 66-68; pismo RIO w Kielcach z 7.10.2013, WI-44/4078.2013; pismo RIO w Gdańsku z 15.11.2013, RP.0441/46/94/32215/2013; pismo RIO w Szczecinie z 4.03.2014, K.0542.23.KK.2014

⁷ pismo MF z 18.07.2007, FS8-4071/39/2007; pismo MF z 6.02.2008, FS8/4071/42/ULK/08/1143; pismo MF z 6.07.2014, FS2/4170/9/NIB/2014

⁸ art. 1 pkt 2 projektu ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 9 czerwca 2016 roku

Ochrona interesu podwykonawcy

Instytucja solidarnej odpowiedzialności inwestora służy przede wszystkim ochronie podwykonawcy uznawanego za podmiot o słabszej pozycji w obrocie gospodarczym. Problem z uzyskaniem zapłaty za roboty budowlane boleśnie dotyka zwłaszcza małych i średnich przedsiębiorców, których opóźnienia w należnych ich płatnościach szybko mogą zmusić do likwidacji lub upadłości. Z tego powodu wykładnia art. 647(1) KC jest zwykle życzliwa dla podwykonawców. Będąc podwykonawcą należy więc szeroko rozważyć, czy w okolicznościach danej sprawy doszło do udzielenia przez inwestora zgody na zawarcie umowy z podwykonawcę w którykolwiek z opisanych sposobów. Wykazanie powyższego otwiera przed podwykonawcą nowe możliwości związane z poszukiwaniem zaspokojenia jego należności nie tylko u wykonawcy, ale i u inwestora. Ten ostatni jest zaś podmiotem finansującym całą inwestycję, a więc zwykle dysponującym większymi środkami niż wykonawca. Istota solidarnej odpowiedzialności sprowadza się zaś do tego, że podwykonawca może żądać zapłaty i wytoczyć powództwo wobec wykonawcy, inwestora albo obu ich łącznie. Co więcej, w toku rozliczeń inwestycji budowlanej inwestor i wykonawca nierzadko pozostają w konflikcie, przez co nawet sam wykonawca może być zainteresowany dostarczeniem podwykonawcy dowodów pozwalających na kierowanie roszczeń również przeciwko inwestorowi.

Zabezpieczenie interesu inwestora

Z punktu widzenia inwestora, największe obawy wiążą się z ryzykiem dokonania podwójnej zapłaty za te same roboty budowlane na rzecz wykonawcy i podwykonawcy. Będąc inwestorem warto więc już na etapie formułowania umowy z wykonawcą przewidzieć mechanizmy pozwalające takie ryzyko ograniczyć. Korzystne będą np. umowne uprawnienie inwestora do potrącenia z wynagrodzenia należnego wykonawcy kwoty wypłaconych bezpośrednio na rzecz podwykonawców albo uzależnienie płatności na rzecz wykonawcy do przedłożenia przez niego dowodów potwierdzających uregulowanie zobowiązań wobec podwykonawcy. W przypadku dokonania zapłaty na rzecz podwykonawcy i braku postanowień umownych na taką okoliczność, inwestorowi będzie jedynie przysługiwać roszczenie do wykonawcy o zwrot kwoty wypłaconej podwykonawcom. Wyegzekwowanie tego roszczenia od wykonawcy albo potrącenie wierzytelności z tego tytułu z wierzytelnością wykonawcy o wypłatę pozostałego wynagrodzenia zwykle nie jest jednak łatwe. Zwłaszcza, gdy wykonawcę dotyka upadłość, która często jest przyczyną zwrócenia się przez podwykonawcę o zapłatę do inwestora. W razie skierowania już przeciwko inwestorowi roszczeń podwykonawcy, warto dokładnie zbadać zaprezentowaną argumentację co do udzielenia przez inwestora zgody na zawarcie umowy z podwykonawcą i zweryfikować, czy istotnie doszło do skutecznego udzielenia takiej zgody.

Szczególne zasady przy zamówieniach publicznych

Co do zasady, regulacja art. 647(1) KC znajduje zastosowanie także, gdy inwestycja realizowana jest w wyniku udzielenia zamówienia publicznego. Ulega ona jednak istotnej modyfikacji na podstawie przepisów szczególnych zawartych w art. 143a-143d Prawa zamówień publicznych¹, polegającej przede wszystkim na stworzeniu mechanizmów ochrony inwestora, którym w tym przypadku jest podmiot publiczny. Modyfikacja dotyczy umów o roboty budowlane, których termin wykonania jest dłuższy niż 12 miesięcy.

Przede wszystkim, przewiduje się szczególną procedurę akceptacji przez zamawiającego umowy o podwykonawstwo, w tym obowiązek przedłożenia zamawiającemu projektu umowy o podwykonawstwo z możliwością zgłoszenia przez niego zastrzeżeń, a następnie także obowiązek przedłożenia zawartej już umowy, znowu z możliwością zgłoszenia sprzeciwu. Bezpośrednia zapłata przez zamawiającego na rzecz podwykonawcy obejmuje tylko należności powstałe po takiej akceptacji. Dodatkowo, przed dokonaniem bezpośredniej zapłaty przez zamawiającego możliwość zgłaszania uwag ma wykonawca, który może wykazać niezasadność płatności na rzecz podwykonawcy. Z punktu widzenia inwestora najistotniejsze wydają się jednak uprawnienia powstające już po dokonaniu płatności na rzecz podwykonawcy – możliwość potrącenia kwoty wypłaconej podwykonawcy z wynagrodzenia należnego wykonawcy oraz prawo odstąpienia od umowy z wykonawcą w razie konieczności dokonywania znacznych wypłat na rzecz podwykonawców.

Jak wynika z powyższego, inwestycje budowlane stanowią przedsięwzięcia skomplikowane nie tylko pod względem technicznym, ale i prawnym. Ocena istnienia i zakresu solidarnej odpowiedzialności inwestora za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę wymaga szczegółowej analizy stanu konkretnej sprawy. Zarówno z punktu widzenia podwykonawcy, jak i inwestora, w szczególności ze względu na dużą wartość kontraktów i ich istotne znaczenie dla prowadzonej działalności gospodarczej, w razie sporów warto skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika.

¹ustawa z dnia 29 stycznia 2004 roku – Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2015 r., poz.2164 z późn.zm.)

Regulacja prawna i przesłanki odpowiedzialności

Omawiana instytucja została uregulowana w art. 647(1) KC¹. Zgodnie z tym przepisem, zawierający umowę z podwykonawcą oraz inwestor i wykonawca ponoszą solidarną odpowiedzialność za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę. Podstawową przesłanką warunkującą powstanie tej odpowiedzialności jest zgoda inwestora na zawarcie przez wykonawcę umowy z podwykonawcą, która może zostać udzielona w różny sposób. Ponadto wymaga się, aby umowa z podwykonawcą została zawarta w formie pisemnej. Wskazuje się także na określenie w umowie pomiędzy inwestorem a wykonawcą zakresu robót, które wykonawca może powierzyć podwykonawcom, co jednak nie jest bezwzględnym warunkiem powstania solidarnej odpowiedzialności inwestora². Opisane zasady nie mogą zostać zmienione przez strony, ponieważ odmienne postanowienia umowne są nieważne.

Zakres zastosowania instytucji

Solidarna odpowiedzialność inwestora dotyczy określonego rodzaju prac – robót budowlanych (w tym remontów³) wykonanych przez podwykonawcę. Ochroną objęci są podwykonawcy realizujący roboty zarówno na podstawie umowy o roboty budowlane, jak i na podstawie umowy o dzieło (w rozumieniu KC). Kluczowe znaczenie ma to, czy rezultat świadczenia podwykonawcy spełnionego na podstawie umowy z wykonawcą składa się na obiekt stanowiący przedmiot świadczenia wykonawcy w ramach zawartej z inwestorem umowy o roboty budowlane. Z tego powodu zakresem zastosowania instytucji nie są objęci dostawcy maszyn i urządzeń potrzebnych do wykonania robót budowlanych ani dostawcy materiałów budowlanych⁴.

Zgoda inwestora na zawarcie umowy z podwykonawcą

Zgoda inwestora jest przesłanką powstania jego solidarnej odpowiedzialności, choć nie wpływa na ważność ani skuteczność umowy z podwykonawcą⁵. Może być udzielona zarówno przed, jak i po zawarciu takiej umowy, w tym po wykonaniu przez podwykonawcę powierzonych mu prac⁶. Ze względu na sposób udzielenia zgody wyróżnia się zgodę czynną (wynikającą z aktywnego zachowania inwestora) oraz zgodę bierną (przyjętą na skutek milczenia inwestora, po spełnieniu określonych warunków).

Zgoda czynna może zostać wyrażona w dowolny sposób, przez każde zachowanie inwestora, które dostatecznie ujawnia jego wolę⁷. Może więc zostać udzielona zarówno wprost (np. w formie pisma wyraźnie akceptującego zawarcie umowy z podwykonawcą), jak i w sposób dorozumiany (np. poprzez tolerowanie obecności podwykonawcy na placu budowy, dokonywanie wpisów w jego dzienniku budowy, odbieranie wykonanych przez niego robót czy dokonywanie podobnych czynności⁸). Warunkiem skuteczności zgody w takiej formie jest możliwość zapoznania się przez inwestora z podstawowymi informacjami o zaangażowaniu podwykonawcy w proces budowlany, które wpływają na zakres solidarnej odpowiedzialności. Dotyczy to elementów podmiotowych (co do osoby konkretnego podwykonawcy) oraz przedmiotowych (co do zakresu robót powierzonych podwykonawcy i wysokości należnego mu wynagrodzenia). Niewystarczająca jest zgoda blankietowa w formie generalnej akceptacji zawierania przez wykonawcę umów z podwykonawcami⁹. Powyższe informacje inwestor może uzyskać z dowolnego źródła. Nie wymaga się w tym zakresie dochowania jakiejkolwiek procedury, w szczególności przedłożenia inwestorowi przez wykonawcę jakichkolwiek dokumentów.

Zgoda bierna to rodzaj fikcji prawnej przyjmowanej wyjątkowo, gdy spełnią się określone warunki. Wymaga przedstawienia inwestorowi przez wykonawcę umowy z podwykonawcą lub jej projektu, wraz z częścią dokumentacji dotyczącą wykonania robót określonych w tej umowie lub jej projekcie. Ponadto konieczny jest bezskuteczny upływ 14-dniowego terminu od przekazania powyższych dokumentów, w którym inwestor może zgłosić swój pisemny sprzeciw lub zastrzeżenia. Przedłożenie dokumentacji powinno pochodzić od wykonawcy i wskazywać, w jakim celu zostaje dokonane. Milczenie inwestora może zostać uznane za akceptację umowy z podwykonawcą tylko, jeśli wszystkie powyższe przesłanki zostaną prawidłowo spełnione

Zakres solidarnej odpowiedzialności inwestora

Inwestor odpowiada solidarnie za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę. Granice kwotowe jego odpowiedzialności wyznacza wysokości wynagrodzenia podwykonawcy określona w umowie zawartej z wykonawcą. Odpowiedzialność wykonawcy i inwestora nie jest jednak tożsama. W szczególności, inwestor nie odpowiada za ewentualne opóźnienie w płatności powstałe po stronie wykonawcy, a więc nie jest zobowiązany do pokrycia kwoty odsetek za opóźnienie w zapłacie ani ewentualnych wydatków poniesionych przez podwykonawcę w związku z dochodzeniem należności od wykonawcy¹⁰ Co więcej, z odpowiedzialności wobec podwykonawcy nie zwalnia inwestora fakt dokonania płatności na rzecz wykonawcy¹¹.

Następne zagadnienia dotyczące ochrony interesu podwykonawcy oraz zabezpieczenia interesu inwestora, a także szczególnej regulacji stosowanej przy zamówieniach publicznych, zostaną poruszone w drugiej części artykułu, która już niebawem pojawi się na naszym blogu.

¹ ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2016 r., poz.380 z późn.zm.)
² wyrok SN z 30.05.2006, IV CSK 61/06
³ wyrok SN z 17.07.2008, II CSK 112/08
⁴ wyrok SN z 17.10.2008., I CSK 106/08
⁵ wyrok SN z 20.06.2007, II CSK 108/07; wyrok SN z 9.04.2008, V CSK 492/07; uchwała SN z 29.04.2008, III CZP 6/08; wyrok SN z 24.01.2014, V CSK 124/13; wyrok SN z 19.06.2015, IV CSK 580/14; wyrok SN z 20.08.2015, II CSK 551/14
⁶ wyrok SN z 27.06.2013, III CSK 298/12; wyrok SN z 27.05.2015, II CSK 483/14; wyrok SN z 18.06.2015, III CSK 370/14
⁷ uchwała SN z 29.04.2008, III CZP 6/08; uchwała SN z 17.02.2016, III CZP 108/15
⁸ wyrok SN 4.02.2011, III CSK 152/10; wyrok SN z 6.02.2015, II CSK 327/14; uchwała SN z 17.02.2016, III CZP 108/15
⁹ uchwała SN z 29.04.2008, III CZP 6/08; wyrok SN z 24.01.2014, V CSK 124/13; wyrok SN z 19.06.2015, IV CSK 580/14; wyrok SN z 20.08.2015, II CSK 551/14; uchwała SN z 17.02.2016, III CZP 108/15
¹⁰ wyrok SN z 5.09.2012, IV CSK 91/12
¹¹ wyrok SN z 16.06.2008, V CSK 179/07; wyrok SN z 3.10.2008, I CSK 123/08; wyrok SN z 11.02.2016, V CSK 339/15